ABRAHAM
ABRAHAM. — Abraham jest ojcem narodu żydowskiego; z tego też tytułu zajmuje on ważne miejsce w Piśmie świętem. Ta właśnie okoliczność tłómaczy nam, dlaczego racyonaliści podnoszą tak liczne przeciw Ab...
Czytaj więcej →podług Jana Jaugey'a, Warszawa, 1894
ABRAHAM. — Abraham jest ojcem narodu żydowskiego; z tego też tytułu zajmuje on ważne miejsce w Piśmie świętem. Ta właśnie okoliczność tłómaczy nam, dlaczego racyonaliści podnoszą tak liczne przeciw Ab...
Czytaj więcej →AGGEUSZ (Proroctwo messyaniczne A’a). — Jak prorok Micheasz przed niewolą, tak Aggeusz po niewoli widział prorockim duchem kilka szczegółów, dotyczących Messyasza, a w szczególności widział pobyt Jego...
Czytaj więcej →AGNI, w religii Wedów oznacza bożka ognia lub też sam ogień. Emil Burnouf w książce swej p. t. „La science des religious" utrzymuje, że ewangeliczne Agnus Dei jest niczem więcej, jak tylko owym Agni w...
Czytaj więcej →AGNOSTYCYZM. Stuart Mill, Herbert Spencer i inni pozytywiści angielscy utrzymują, że, przypuszczając możliwość istnienia lub nawet samo istnienie bytu absolutnego to jest Boga, wyznać należy, iż Jego ...
Czytaj więcej →ALBIGENSI. Wojna krzyżowa, w początkach XIII wieku przeciwko Albigensom podjęta, stanowi jeden z donioślejszych wypadków w dziejach średniowiecznego Kościoła. Kościół sam musi ponosić zań odpowiedzial...
Czytaj więcej →Wiadomo, że gorszące życie Alexandra VI bywa jednym z najczęstszych zarzutów przeciw świętości Kościoła. Katolicy na ten zarzut odpowiadali zawsze, że obyczaje jakiegoś papieża, kardynała lub biskupa ...
Czytaj więcej →Był czas, kiedy amerykanów uważano za autochtonów, czyli twierdzono, że amerykanie wzięli początek w samej Ameryce, i że, tem samem, stanowili jeden lub więcej oddzielnych odmian rodu ludzkiego, bez ż...
Czytaj więcej →Antropologia czyli nauka o człowieku, w znaczeniu, jakie jej dziś nadajemy, jest nauką nową; w dawnej swej formie omawiała ona człowieka pod względem moralnym jedynie, dziś zwraca się coraz wyraźniej ...
Czytaj więcej →Ktokolwiek przystępuje do studyowania ksiąg Nowego Testamentu, powinien wiedzieć o tem, że znajdują się w nich dosyć liczne miejsca, na pozór sprzeczne ze sobą. Zazwyczaj pozorne te sprzeczności odnos...
Czytaj więcej →Nie trzeba przypominać, że pod imieniem antypodów rozumiemy część powierzchni ziemi, diametralnie przeciwległą tej części, którą sami zajmujemy. Wierzyć zatem w antypody, znaczy obecnie tyle, co wierz...
Czytaj więcej →„Gdym się zaczynał zajmować Apokalipsą, powiada sławny komentator Dom Calmet, bynajmniej nie byłem dla niej przychylnie usposobiony. Uważałem ją jako zagadkę, niemożliwą do rozwiązania bez szczegółowe...
Czytaj więcej →Jezus Chrystus, jako Bóg, posiadał moc czynienia cudów, i tę swoją władzę przelał na Kościół, ażeby mu służyła za dowód jego boskiego pochodzenia. „Zaprawdę, zaprawdę wam powiadam, kto uwierzy w mię, ...
Czytaj więcej →Arbuez Piotr uchodzi w oczach przeciwników Kościoła za pierwowzór prześladowcy heretyków, za najokrutniejszego i najbardziej krwiożerczego z pomiędzy hiszpańskich inkwizytorów. Na wszelkie sposoby sta...
Czytaj więcej →Arka przymierza w kulcie Hebrajczyków zajmowała pierwszorzędne miejsce. W tekście hebrajskim zowie się ona: aron, w greckim: ἢ κιβωτὸς: zazwyczaj z określeniem: aron haeduth, ἢ κιβωτὸς τοῦ μαρτυρίου, ...
Czytaj więcej →Aryman nazywa się w nauce awestycznej odwieczny duch złego; zamieszkiwał on od początku ciemności wieczne. Wyszedłszy z nich pewnego razu, spostrzegł dzieła Ahura-Mazdy. Odtąd owładnęła nim zazdrość i...
Czytaj więcej →Zgodnie z prawem dobrze znanem dzisiejszym filozofom, poznawszy dwa przedmioty jednocześnie lub we wzajemnym ich stosunku, ilekroć myślimy o jednym z nich, drugi natychmiast nasuwa się nam na pamięć. ...
Czytaj więcej →Ateuszami nazywamy tych, którzy nie uznają istnienia Boga. Można być ateuszem albo z nieświadomości albo z zasady.
Czytaj więcej →Platon w dwóch swoich pismach Kritias i Timaios dosyć obszernie mówi o wyspie, zwanej Atlantyda, która według zaczerpniętego w Egipcie podania, miała istnieć kiedyś po za słupami Herkulesa, t. j. na o...
Czytaj więcej →Jest to nazwa, którą się oznacza stworzenie fantastyczne, przypuszczalne, pół-człowiek pół-zwierzę, które miało jakoby istnieć w epoce geologicznej, zwanej trzeciorzędną i zaliczać się do przodków rod...
Czytaj więcej →Awesta jest uważana albo przynajmniej była uważana za świętą księgę zoroastryzmu, który się niegdyś rozszerzał w pewnej części Iranu i Persyi za panowania królów z dynastyi Sassanidów. Wszystko, co wi...
Czytaj więcej →Księga Rodzaju (XI, 1-9) powiada: „A ziemia była jednego języka i tejże mowy.., I gdy szli od wschodu słońca, naleźli pole na ziemi Senaar i mieszkali na niem. I rzekli jeden do bliskiego swego... Pód...
Czytaj więcej →Według opowiadania proroka Daniela (V, 1), ostatnim królem babilońskim z dynastyi Nabuchodonozora, która po wzięciu Babilonu przez króla perskiego Cyrusa, wraz z państwem upadła, miał być Baltazar. Ty...
Czytaj więcej →Żaden poważny pisarz nie śmiałby dziś przeczyć, że olbrzymia rzeź protestantów w nocy z 23 na 24 Sierpnia 1572 r. i dni następnych, była przedsięwzięta i wykonana w celach politycznych, przez ludzi po...
Czytaj więcej →Sławny naturalista angielski, Huxley, w r. 1868 nadał tę nazwę pewnej masie galaretowatej, klejowatej a bezkształtnej, którą świeżo zebrano w mule mórz głębokich, a którą on uważał za obdarzoną życiem...
Czytaj więcej →Księga Daniela w swej części deuterokanonicznej opowiada historyę o zniszczeniu bałwana Bela: bożek ten miał swój posąg, któremu codziennie składano na ofiarę owce, mąkę i wino; co noc kapłani wchodzi...
Czytaj więcej →Bethel jest jedną z najważniejszych palestyńskich miejscowości, wspominanych w Biblii. Podług racyonalistów było tam sanktuaryum chananejskie, które Hebrajczycy po zdobyciu Palestyny sobie przyswoili,...
Czytaj więcej →Betyle były to kamienie, którym Fenicyanie i inne ludy chananejskie składały cześć pogańską, uważając je za siedzibę samego bóstwa. Stąd też pochodzi ich nazwa bet el (mieszkanie boga); w rzeczywistoś...
Czytaj więcej →Nie doszedł do nas oryginalny tekst Ksiąg świętych, napisany ręką natchnionych autorów lub ręką ich sekretarzy, którym ci święci pisarze sami dyktowali (Jer. XXXVI, 18, Rzym. XVI, 22); przekazany nam ...
Czytaj więcej →W modzie jest obecnie twierdzenie, że religia żydowska i chrześcijańska wzięły główne swoje dogmaty z innych religii, a przedewszystkiem z religii Persyi. Starają się tego dowieść, ukazując na mnieman...
Czytaj więcej →Zarzucają częstokroć Kościołowi katolickiemu i jego wyznawcom, że zaniedbują studia biblijne. Czy słuszny to zarzut? Pytanie to zasadniczo rozbierzemy w wielu innych artykułach, mianowicie w art. Kryt...
Czytaj więcej →Biskupem nazywa się zwierzchnik kościelny, posiadający władzę na pewnem terytoryum, zwanem dyecezyą, z właściwą zależnością od Głowy Kościoła powszechnego. Etymologicznie wyraz ten oznacza nadzorcę, t...
Czytaj więcej →Pojęcie o Bogu jest kamieniem węgielnym każdej religii i filozofii religijnej. Jest to zarazem pojęcie, około którego nagromadziło się najwięcej zagadnień, tak, że cała niemal teologia naturalna, czyl...
Czytaj więcej →Pod koniec IV-go wieku jakiś Helwidyusz, człowiek znany chyba tylko z odprawy, jaką dał błędom jego św. Hieronim, ośmielił się twierdzić, że Najświętsza Marya Panna po urodzeniu swego boskiego Syna, m...
Czytaj więcej →Początek bramińskiej korporacyi, jej ustaw i nauki, jest dosyć ciemny, a odtworzenie z jaką-taką pewnością pierwotnych jej dziejów, jest rzeczą zupełnie niemożliwą. Wyraz brahman, jak to się powie w a...
Czytaj więcej →Archeologia przedhistoryczna, nauka-mówiąc nawiasem zaledwie w kolebce będąca, utrzymuje, że wszystkie cywilizowane narody przeszły przez trzy wyraźnie po sobie następujące epoki przemysłowe: epokę ka...
Czytaj więcej →Jordan Bruno urodzony w 1548 roku w Nola, niedaleko Neapolu, w piętnastym roku życia wstąpił do nowicyatu Dominikanów. Powiadają, że oskarżony o herezyę przed rzymskim trybunałem inkwizycyi, oskarżyci...
Czytaj więcej →Ze wszystkich niechrześcijańskich religii, żadna może nie była tak bardzo badana i żadna nie była przedmiotem tylu rozpraw i komentarzy, co religia buddyjska. Pomimo to jednak jest ona dotąd otoczona ...
Czytaj więcej →„Jak czarna barwa skóry jest nieodłączna od pojęcia negra, tak nieodłączna jest od pojęcia jezuity sławiona zasada: cel uświęca środki.” Słowa te wygłosił przed 40 laty protestancki pisarz Fischer [^1...
Czytaj więcej →Przez celibat kościelny rozumie się życie w bezwarunkowej i dozgonnej powściągliwości, do której obowiązuje przyjęcie wyższych święceń duchownych, lub wykonanie uroczystych ślubów w zakonie. W Kościel...
Czytaj więcej →Ob. art. Kościół pierwotny i dziejopisarstwo protestanckie.
Czytaj więcej →Anielskie te istoty są wielkiego w Biblii znaczenia. Widzimy je u wrót raju ziemskiego, nad arką przymierza, w miejscu zw. Świętem Świętych w świątyni Salomona i wreszcie w sławnem widzeniu Ezechiela....
Czytaj więcej →Zwolennicy archeologii przedhistorycznej wypowiadali w ostatnich czasach najfantastyczniejsze liczby i najsprzeczniejsze przekonania w przedmiocie dawności człowieka na ziemi. Obok jednych, ograniczaj...
Czytaj więcej →Pewien urzędnik w Pondiszery, Jacolliot, ogłosił we Francyi pod rozmaitymi tytułami mnóstwo książek, zmierzających do jednego celu, a mianowicie, do udowodnienia, że Biblia niczem więcej nie jest, jak...
Czytaj więcej →Hebrajczycy, pozostając na pustyni u stóp góry Sinai i widząc, że Mojżesz długo nie zstępuje z góry, przystępują do Aarona i mówią: Uczyń nam bogi, którzyby szli przed nami. „Wtedy, opowiada Księga Wy...
Czytaj więcej →Niektórzy nowocześni filozofowie zarzucają Kościołowi, jakoby źle pojmował istotę cnoty. Zdaniem ich, cnota polega na bezwzględnej bezinteresowności, a Kościół takową bezinteresowność skaził bojaźnią ...
Czytaj więcej →Naukę Kościoła o cudach dokładnie streszcza Sobór Watykański. Oświadczywszy naprzód, że wiara w prawdy objawione jest cnotą nadprzyrodzoną, mocą której, łaską bożą uprzedzeni i wsparci, wierzymy w te ...
Czytaj więcej →Cyrus jest-to król perski, który zawładnął Babilonem, strącił z tronu dynastyę Nabuchodonozora, i tym sposobem zastąpił w Chaldei panowanie semickie panowaniem aryjskiem. Był to ten sam właśnie, który...
Czytaj więcej →Chrystyanizm jest nietylko szkołą cnoty, ale nadto — ogniskiem cywilizacyi. Prawdziwą cywilizacyę zrodzić mogą tylko prawdziwe zasady; tymczasem przeciwnicy chrystyanizmu usiłują za dni naszych wydrze...
Czytaj więcej →Czarami czyli czarnoksięztwem w ścisłem znaczeniu wyrazu nazywamy wywoływanie za pomocą złego ducha skutków dziwnych i siły natury przewyższających. Istnienie tego rodzaju czarów zaprzeczyć się nie da...
Czytaj więcej →Na innem miejscu omawiamy pytanie o dawności człowieka. Tu zaś mamy mówić o jego naturze i pochodzeniu.
Czytaj więcej →Wierzyć w człowieka trzeciorzędowego znaczy w zwykłym języku geologów i prahistoryków wierzyć w istnienie rodzaju ludzkiego w tak zwanej trzeciorzędowej epoce geologicznej.
Czytaj więcej →Nazwą tą oznaczamy bądź miejsce bądź ogół bolesnych mąk, którym podlegają po śmierci dusze sprawiedliwych, przeznaczone do oglądania Boga, lecz bezpośrednio posiąść Go nie mogące w skutek nieodpokutow...
Czytaj więcej →Księga Sędziów w rozdziałach XVII i XVIII wspomina o szczególnym wypadku, który pochwycili racyonaliści dla udowodnienia, że wbrew twierdzeniom Biblii, Żydzi—przynajmniej przed niewolą babilońską — po...
Czytaj więcej →Darwinizm jest pewną odmianą transformizmu (ob. ten artykuł). Transformizm utrzymuje, że wszystkie istoty sposobem naturalnym pochodzą jedne od drugich; darwinizm zaś pragnie nam wskazać przyczyny teg...
Czytaj więcej →Prorok Daniel, opowiedziawszy zdobycie Babilonu przez Cyrusa (ob. art. Baltazar) dodaje: „A Darius Medczyk nastąpił na królestwo." (VI, 31). Oto jeszcze jedna osobistość, o której nie wspominają staro...
Czytaj więcej →Historya najsławniejszego z królów Izraela, natchnionego autora Psalmów, króla-proroka, z którego rodziny miał się narodzić Messyasz, bywa przedmiotem napaści ze strony racyonalistów. Na innych miejsc...
Czytaj więcej →Biblia i dawność człowieka. — Nie należymy do rzędu tych, co sądzą, że Biblia stanowczo i nieodwołalnie rozstrzyga zagadnienie o dawności człowieka. Jedynym dokumentem, na którym się opiera to, co naz...
Czytaj więcej →DEKRETAŁY (fałszywe). — Wiele wrzawy narobiły w świecie uczonych fałszywe dekretały; nie będzie przeto bez korzyści, gdy i tę kwestyę szczegółowo poznamy. W połowie IX wieku w zachodniej części państw...
Czytaj więcej →DETERMINIZM. — Św. Tomasz powiada: „człowiek dla tego samego, że jest istotą rozumną, musi koniecznie posiadać wolną wolę."[^1] Stąd łatwy wniosek, że determinizm, który przeczymoral-nej wolności czło...
Czytaj więcej →Niektórzy pisarze nadali tę nazwę pewnym osadom, jakie się znajdują na niektórych wielkich formacyach ziemnych, a jakie najwidoczniej są skutkiem olbrzymich jakichś nawodnień; stąd pochodzi nadawana t...
Czytaj więcej →„Przez sześć dni — czytamy w II-ej Księdze Mojżesza (XX, 11) — czynił Pan niebo i ziemię i morze i wszystko co w nich jest." Dokładniej jeszcze stworzenie wszystkich rzeczy opisuje nam Księga Rodzaju ...
Czytaj więcej →(ob. art. Kościół).
Czytaj więcej →Nie bez pewnej obawy stawiamy na czele tego artykułu napis, tak odpowiadający wymaganiom dzisiejszych czasów, ale zarazem mogący tak łatwo być źle zrozumianym: Rozwój dogmatu katolickiego. W istocie, ...
Czytaj więcej →Nie bez pewnej obawy stawiamy na czele tego artykułu napis, tak odpowiadający wymaganiom dzisiejszych czasów, ale zarazem mogący tak łatwo być źle zrozumianym: Rozwój dogmatu katolickiego. W istocie, ...
Czytaj więcej →(patrz art. Smok)
Czytaj więcej →I. Jest-to hierarchiczny zbiór osób, służbie Bożej w katolickim kościele — czy to przez same święcenia czy też przez święcenia i śluby zakonne — oddanych. Dzieli się ono przeto na duchowieństwo świeck...
Czytaj więcej →Zagadnienie o duszy należy do rzędu tych, które w naszych czasach najwięcej wzniecają zarzutów przeciw religii katolickiej; zarzuty te rozpatrywać będziemy w dwóch rozdziałach: dusza ludzka i dusza zw...
Czytaj więcej →Człowiek złożony jest z duszy i z ciała. Dusza nasza jest duchowa, to znaczy jest obdarzona rozumem i wolą, jest sama w sobie niezależnym panem naszego ciała.
Czytaj więcej →(patrz art. Kobieta)
Czytaj więcej →(patrz art. Nieśmiertelność duszy)
Czytaj więcej →Wyrazy te, użyte w liczbie mnogiej, oznaczają aniołów czyli duchów czystych, które na początku świata zbuntowały się przeciw Bogu, Stwórcy swojemu, i które zamiast posiąść szczęście, dziedzictwo anioł...
Czytaj więcej →Dyspensa jest-to zwolnienie przez prawodawcę jednego lub wielu członków społeczeństwa na pewien czas albo na zawsze od istniejącego i wszystkich obowiązującego prawa. — Władza kościelna uznaje od czas...
Czytaj więcej →Księga Dziejów Apostolskich, z powodu bardzo licznych alluzyi do wypadków z życia Zbawiciela, stanowi świetne potwierdzenie ewangelicznego opowiadania, zawiera opis wypadków wyraźnie cudownych i powsz...
Czytaj więcej →Wiadomo, skutkiem jakich-to omyłek albo nieporozumień pewne zagadnienia chronologiczne stały się zagadnieniami apologetyki chrześcijańskiej. Ci, co znają Stary Testament tylko z przekładu Wulgaty, dłu...
Czytaj więcej →Żydowskie i chrześcijańskie podania zgodnie z tytułem księgi zwanej Ekklezyastes zawsze przypisywały układ tego dzieła Salomonowi. Dziś modą się stało wbrew tej tradycji odnosić początek tej księgi do...
Czytaj więcej →Ekstaza boska czyli zachwyt jest to pewien stan duszy, zatopionej w rozmyślaniu o Bogu i o rzeczach boskich, rozkoszującej się miłością Boga, — stan, w którym życie zewnętrzne i zmysłowe zostaje jakob...
Czytaj więcej →Historyczność tych dwu proroków nie może być podana w wątpliwość przez krytykę: liczne szczegóły, jakie o nich przytacza autor Ksiąg Królewskich dowodzą, że mowa tu o osobistościach historycznych; rac...
Czytaj więcej →Ephod u Hebrajczyków była to część ubioru kapłańskiego. „Składał się, mówi Vigouroux, z dwóch części, z których jedna okrywała piersi, druga zaś tył tułowiu. Obiedwie części były u góry połączone ze s...
Czytaj więcej →Mało jest dogmatów tak wyraźnie objawionych, jak dogmat Eucharystyi. Na długo przed ustanowieniem tego sakramentu zapowiedział go Chrystus, podobnie jak wszystkie ważniejsze wypadki swego życia, które...
Czytaj więcej →Fałszywa moneta, mówią ludzie, jest dowodem istnienia prawdziwej: albowiem gdyby prawdziwa nie istniała, nikt nie marzyłby o wyrabianiu i rozszerzaniu fałszywej. To samo da się powiedzieć o Ewangeliac...
Czytaj więcej →Aby osądzić historyczne znaczenie jakiejś starożytnej księgi, należy przedewszystkiem poznać osobę i właściwości pisarza; co więcej, należy mieć pewność, że dzieło tego autora doszło do nas bez zmian ...
Czytaj więcej →Skoro się raz przyjmie za rzecz pewną autentyczność czterech Ewangelii: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, łatwo udowodnić, że one zostały nam przekazane w całości bez żadnego istotnego uszkodzenia.
Czytaj więcej →Ewangelia podaje wielką ilość cudownych wydarzeń, z których jedne zostały dokonane przez samego Jezusa Chrystusa, innych zaś dokonał przez wzgląd na Syna Ojciec przedwieczny. (Prw. Hettinger, Apologet...
Czytaj więcej →Krytyka racyonalistowska, zastosowana do ksiąg świętych, polega całkowicie na zaprzeczeniu pierwiastku nadprzyrodzonego. Bóstwo, powiada ona, nie wywiera żadnego bezpośredniego wpływu na naturę stworz...
Czytaj więcej →Prawdomówności Ewangelii dowodzą następujące uwagi. Świadectwo jakieś bywa prawdomówne wtedy, gdy świadkowie przedstawiają wszelkie wymagane rękojmie znajomości faktów, o których świadczą, jak również...
Czytaj więcej →Mianem tem oznaczamy teoryę, podług której wszystkie jestestwa własnemi siłami i pod naturalnem działaniem otoczenia, w jakiem się znajdują, powoli rozwijają swe władze i przemieniają swą naturę. Wiel...
Czytaj więcej →Stało się prawie dogmatem dla dzisiejszych racyonalistów mniemanie, że właściwym autorem prawa, mojżeszowem zwanego, jest Ezdrasz, i że skutkiem tego prawo rzeczone jest daleko wcześniejsze, aniżeli p...
Czytaj więcej →Nie podawano nigdy w wątpliwość autentyczności proroctwa Ezechiela. Dziś zaś bardziej aniżeli kiedykolwiek niepodobna jej zaprzeczyć; najnowsze odkrycia dokonane w Assyryi, stanowią najwymowniejszy ko...
Czytaj więcej →Wiadomo, że jednym z głównych zarzutów, podnoszonych przeciw Łacinnikom przez Greków za czasów Focyusza i po nim było włączenie wyrazu Filioque (i od Syna) do Nicejsko-Konstantynopolitańskiego symbolu...
Czytaj więcej →Wielu świętych w sposób widzialny otrzymywało na ciele blizny, podobne do blizn Chrystusa Ukrzyżowanego. Najsłynniejszy z pomiędzy tych świętych jest św. Franciszek z Asyżu.
Czytaj więcej →W czasie zajęcia Palestyny przez Żydów, Chananejczycy, zamieszkujący Gabaon, by uniknąć ogólnej zagłady, użyli pewnego zręcznego podstępu, a mianowicie, posłali do Jozuego wysłańców, którzy, udając iż...
Czytaj więcej →Galgala albo Gilgal jest to miejscowość nad Jordanem często w Starym Testamencie wspominana. Tu właśnie kazał Jozue wznieść pamiątkowy pomnik po przejściu Jordanu (Joz. IV) i tu rozkazał Izraelitom do...
Czytaj więcej →Potępienie Galileusza i jego doktryny przez Kongregacye Rzymskie w r. 1616 i w 1633 stanowiło i długo jeszcze podobno stanowić będzie przedmiot ożywionych rozpraw pomiędzy katolikami i ich przeciwnika...
Czytaj więcej →Tego imienia Sędzia Izraelski uwolnił lud swój od tyranii Madyanitów przez pewne tak stanowcze zwycięstwo, iż ci znikli odtąd z historyi ludu bożego. Atoli, w historyi Gedeona tak widocznie okazuje si...
Czytaj więcej →Pod tą nazwą rozumiemy współudział wszystkich obywateli państwa w ustanowieniu władzy czy to prawodawczej, czy wykonawczej, czy sądowej, albo też współudział w mniej lub więcej bezpośredniem wykonywan...
Czytaj więcej →Gorliwość religijna jest to gorąca miłość, jaką obowiązany mieć chrześcijanin dla Boga, dla swego własnego zbawienia i dla zbawienia bliźnich. Skoro miłość utraci przymiot gorącości, nazywa się oziębł...
Czytaj więcej →Grzech pierworodny, pojmowany w znaczeniu czynnem, jest aktem pychy, nieposłuszeństwa i zmysłowości, przez który Adam i Ewa, pierwsi rodzice rodu ludzkiego, sami tylko tworzący ludzkość całą, dla sieb...
Czytaj więcej →Stosunkowo niedawne jest zdanie, że na mocy posłuszeństwa jezuici mogą być zobowiązywani do grzechu ciężkiego a nawet do zbrodni. Jeden z pierwszych podniósł ten zarzut Piotr Filip Wolf w swojej „Gesc...
Czytaj więcej →(Ob. art. Inwestytura, Kanossa).
Czytaj więcej →Herezyą nazywa się w Kościele katolickim wszelka nauka, wprost przeciwna jednemu z dogmatów, podawanych przezeń za objawione przez Boga. Katolik, staje się heretykiem materyalnym, gdy bezwiednie wyzna...
Czytaj więcej →Zachowanie się Honoryusza pap. w sprawie herezyi monoteletów bywa wyzyskiwane przez Gallikanów [^1] i protestantów [^2] , jako rzekomy dowód przeciw dogmatowi nieomylności papieskiej.
Czytaj więcej →Gdy kazania i pisma Husa nie przestawały niepokoić ludności Czech, Morawy, Polski i Niemiec, cesarz Zygmunt i król czeski Wacław w porozumieniu z pap. Janem XXIII postanowili pociągnąć Husa przed Sobó...
Czytaj więcej →Hypnotyzm w gruncie rzeczy nie różni się od tego, co dawniej zwano mesmeryzmem i magnetyzmem zwierzęcym; ale od jakiegoś czasu stał się on przedmiotem głębszych i liczniejszych badań, które sprowadził...
Czytaj więcej →„Najogólniej zarazem najprostsze określenie hysteryi, według O. Bonniot, który nam służył za przewodnika w tem, co tutaj piszemy (Le Miracle et ses contrefaçons, p. 295), jest takie: hysterya jest to ...
Czytaj więcej →„Idealizmem nazywają, powiada Frank (Dict. de Sc. phil. art. Idéalisme) te doktryny filozoficzne, które uważają ideę bądź za pierwiastek poznania, bądź też za pierwiastek poznania razem i bytu. — Możn...
Czytaj więcej →Indeks jest to katalog książek, które Stolica Apostolska potępiła jako szkodliwe wierze i moralności chrześcijańskiej, i których czytania zabroniła wiernym. Etymologicznie wyraz Index znaczy wskazówka...
Czytaj więcej →W pierwszych początkach średniowiecza heretycy należeli wyłącznie do sądów kościelnych, a kary kanoniczne były jedynemi karami, jakiemi wówczas tych ludzi ścigano. Chrześcijańscy cesarze rzymscy zapro...
Czytaj więcej →Wykład ten oznacza w języku kościelnym i kanonicznym wyszukiwanie zbrodni, zwłaszcza zbrodni herezyi, czynione przez właściwą władzę.
Czytaj więcej →Spór o inwestyturę stanowi jedną z najtrudniejszych stron podejmowanego w średnich wiekach z wielką wytrwałością i natężeniem zadania, t. j. zgody pomiędzy władzą duchowną a władzą świecką. W szczegól...
Czytaj więcej →Izrael jest ludem, który Bóg szczególnie wybrał i pośród którego ustanowił swoje królestwo. Jest to myśl, zdaniem wszystkich, jasno i wyraźnie wygłoszona zarówno w historycznych jak w prorockich księg...
Czytaj więcej →Opowiada autor Księgi Sędziów w rozdz. IV— V, że Sisara, wódz wojska Jabina, króla Azoru i prześladowcy Hebrajczyków, zostawszy pokonanym przez Baraka, ratował się ucieczką. Schronił się tedy do namio...
Czytaj więcej →Jakób, czując się bliskim śmierci, zebrał swe dzieci, dwunastu patryarchów, około swego łoża, aby im przed śmiercią udzielił błogosławieństwa. Uroczysta była to chwila w życiu patryarchów — owa chwila...
Czytaj więcej →Kościół metropolitalny w Neapolu przechowuje w dwóch bardzo starożytnych fiaszeczkach, zamkniętych w relikwiarzu, noszącym cechy XIV wieku, krew św. Januarego, który poniósł za wiarę śmierć męczeńską ...
Czytaj więcej →Jednem z najbardziej napadanych opowiadań biblijnych jest bez zaprzeczenia opowiadanie o ślubie uczynionym przez Jeftego, że jeśli odniesie zwycięstwo nad Ammonitami, złoży Panu na ofiarę pierwszą oso...
Czytaj więcej →Imię to, którego dokładne brzmienie jest Jahveh, Żydzi nadawali Bogu. Dzisiejsi racyonalistowscy krytycy utrzymują, że Jehovah był dla Żydów, przynajmniej w początkach, tylko bogiem narodowym, którego...
Czytaj więcej →Jezuici jako spowiednicy stali się przedmiotem najgłupszych bredni. Ten, co je zebrał i wytworzył z nich rodzaj systemu w fabrykacyi kłamstw historycznych, jest to nie lada-jaki pamflecista, lecz znan...
Czytaj więcej →(ob. Mikołaj I kr. Paragwaju).
Czytaj więcej →Główne artykuły wiary, odnoszące się do Jezusa Chrystusa, w następujących streszczają się zdaniach: Jezus Chrystus jest obiecany w Starym Testamencie prawdziwy Messyasz; jest prawdziwy Bóg i prawdziwy...
Czytaj więcej →Chrystus Pan przed swojem wniebowstąpieniem obiecał tym, co uwierzą weń, wiele darów cudownych, a pomiędzy innymi dar: „Nowymi językami mówić będą” (Mar. XVI, 17). Obietnica ta ziściła się po raz pier...
Czytaj więcej →Historya pasterki Joanny d'Arc, po odniesionem przez nią zwycięstwie nad Anglikami pod Orleanem Dziewicą Orleańską zwanej, historya wielka, bohaterska i w czyny bogata, jakby historya bohaterskiego ja...
Czytaj więcej →Od XI w. począwszy po średniowiecznych kronikach tuła się bajka o Joannie papieżycy. Ze szczególną wszakże lubością podjęli ja protestanccy pisarze XVI wieku, jako doskonałą broń przeciw powadze Stoli...
Czytaj więcej →Opowiadanie zawarte w księdze Jonasza jest przedmiotem częstych napaści ze strony racyonalistów. Napaści te głównie są skierowane przeciw cudowi pozostawania proroka przez trzy dni w brzuchu ryby, i p...
Czytaj więcej →Jozue, znakomity wódz izraelski, po śmierci Mojżesza objął rządy ludu bożego i wprowadził go do ziemi obiecanej. Nieprzyjaciele Biblii na podstawie wiadomości z Ksiąg świętych czerpanych, z wielką gwa...
Czytaj więcej →Historyę Józefa szczegółowo opowiada Księga Rodzaju; przedmiot, który tam porusza daje mu sposobność do drobiazgowych wskazówek o obyczajach egipskich; otóż, ponieważ dziś, dzięki odnalezionym pomniko...
Czytaj więcej →Księga Judyty zawiera dobrze znany epizod oswobodzenia miasta Betulii od nieprzyjaciół przez pewną wdowę, zwaną Judytą, która podstępem o śmierć przyprawiła assyryjskiego wodza Holofernesa. Tradycya p...
Czytaj więcej →Legenda o t.zw. „jus primae noctis” jest jednym z taranów, którymi biją pewni pisarze w średniowieczny porządek rzeczy, jakiego zresztą bronić tu nie mamy potrzeby, ale co ważniejsza, którymi biją w s...
Czytaj więcej →(ob. Żydowska wiara).
Czytaj więcej →Zaprzeczyć się nie da, że niegdyś człowiek wyrabiał z kamienia broń i narzędzia do użytku domowego służące. Wszak i dziś jeszcze, pomimo wygórowanej oświaty, po zapadłych wioskach zachodniej nawet Eur...
Czytaj więcej →Wyraz Kanon z greckiego χανών, właściwie znaczy prawidło, normę. Kanon więc ksiąg świętych oznacza prawidło, normę praktyczną, podług której można rozpoznać księgi święte. Zgodnie z tem etymologicznem...
Czytaj więcej →Wypadek zaszły w Kanossie pomiędzy cesarzem Henrykiem IV a papieżem Grzegorzem VII jest traktowany jako rzekomy dowód nadużyć średniowiecznej władzy kościelnej, jako upokorzenie cesarstwa niemieckiego...
Czytaj więcej →Od Abrahama do Mojżesza niema w Biblii żadnego śladu kapłaństwa, jako oddzielnego stanu w narodzie bożym; co składali ofiary Panu, byli-to starsi i naczelnicy rodzin. Lecz w prawodawstwie mojżeszowem ...
Czytaj więcej →Kardynałowie są najwyższymi dostojnikami w Kościele po papieżu. Powołana do życia przez Kościół, instytucya kardynałów sięga czasów apostolskich. Od pierwszych wieków chrześcijaństwa w każdej dyecezyi...
Czytaj więcej →Brewe znoszące Jezuitów wydał Klemens XIV d. 21 Lipca 1773 r., ale już oddawna zanosiło się na nie. Żeby zrozumieć ten akt rządów papieskich, akt czysto administracyjnej a nie religijnej natury, i akt...
Czytaj więcej →Nauka katolicka, wyraźnie już w Biblii zawarta, uczy, że natura kobiety nie jest niższa od natury mężczyzny, że kobieta podobnie jak mężczyzna posiada duszę nieśmiertelną, obdarzoną władzami umysłowem...
Czytaj więcej →(ob. art. Sobory).
Czytaj więcej →Najsławniejszy z filozofów chińskich — jeśli filozofem nazwać go można,—urodził się z ubogich rodziców około r. 551 przed Chr. w małem królestwie feudalnem Lu. Już w wieku dziecięcym okazywał szczegól...
Czytaj więcej →Pod tą nazwą rozumieć należy różne zgromadzenia kardynałów i niższych dygnitarzy, ustanowione przez Kościół dla rozpoznawania i zarządu spraw religijnych, działające, każde w swoim zakresie, w imieniu...
Czytaj więcej →Nawrócenie Konstantyna było w ostatnich czasach przedmiotem bardzo szczegółowych badań krytycznych, zmierzających do znacznego obniżenia, jeżeli nawet nie do zupełnego zaprzeczenia szczerości jego ucz...
Czytaj więcej →Władza kościelna w obronie swych praw doczesnych powoływała się nieraz na t. zw. Darowiznę Konstantyna W., która dziś nieprzyjaciołom papiestwa służy za broń zaczepną przeciw Kościołowi.
Czytaj więcej →Widzenie, jakie miał Konstantyn W., opisują dwaj współcześni pisarze kościelni: Euzebiusz i Laktancyusz. Euzebiusz (Vita Constantini, lib I. cap. 27, 28 nst.) opowiada o niepokojach, jakim podlegał bo...
Czytaj więcej →Prócz przypadkowych czyli sporadycznych ruchów: konwulsyjnych o charakterze niezwykłym, liczne spotykamy przykłady epidemii konwulsyjnych.
Czytaj więcej →Pod nazwą kosmogonii rozumiemy ogół nauk, traktujących o początku świata.
Czytaj więcej →t. j. w znaczeniu, w którem rozumiemy Kościół katolicki, apostolski, rzymski, jest to duchowe, ale w rzeczywistości widzialne społeczeństwo ludzi, wierzących w Jezusa Chrystusa swego założyciela, bior...
Czytaj więcej →zob. art. Wiedza i Kościół
Czytaj więcej →Wroga Kościołowi dwujęzyczność nowożytnego liberalizmu rzuciła w świat jakby jednem tchnieniem dwa wręcz sobie przeciwne kłamstwa historyczne: jedno, że Kościół katolicki, z natury swej bezwzględny i ...
Czytaj więcej →Baura, Alb. Schwegler[^1]: „przez to odrzucenie tradycyi zaplątał się protestantyzm w rażące sprzeczności. Z jednej strony bowiem odrzucone przezeń katolickie tradycye nie były historycznie gorzej udo...
Czytaj więcej →Aforyzm ten, rażący może na pierwsze wejrzenie swą pozorną skrajnością, jest przystępną i popularną formą zasady teologicznej i dogmatycznej, że „Kościół jest społeczeństwem koniecznem.” Innemi słowy:...
Czytaj więcej →Pytanie o organizacyi władz kościelnych zajmuje zawsze ważne miejsce w systemach racyonalistycznych o początkach chrześcijaństwa. Renan, który streścił te systemy dla ogółu swych czytelników, często o...
Czytaj więcej →Dobra kościelne były po wszystkie czasy kamieniem obrażenia dla nieprzyjaciół Kościoła, wrogo występujących przeciwko nauce i przeciw praktykom kościelnym. Wszelkie kwestye w tym względzie można sprow...
Czytaj więcej →Od kiedy skończyły się prześladowania Kościoła, kwestya nietykalności kościelnej nie przestała być przyczyną licznych zatargów pomiędzy Kościołem katolickim i państwem. W naszych czasach wielu utrzymu...
Czytaj więcej →Zdarza się nieraz spotkać z rozpowszechnionem dziś zdaniem, że w dobrze urządzonem społeczeństwie państwo powinno być odłączone od Kościoła. Nauke zaś katolicka, przeciwnie, powiada, że podług ustanow...
Czytaj więcej →ob. art. Tyranobójstwo.
Czytaj więcej →Nauka o boskiej władzy królów, albo jak ją niektórzy nazywają, nauka teokratyczna, inaczej bywa pojmowana przez Kościół, a inaczej przez tych, co przeciwko niemu walczą. Zarzuty, jakie nieco niżej będ...
Czytaj więcej →Niedowiarkowie i niektórzy protestanci z wielkiem lekceważeniem zwykli mówić o naszych studyach i naukowych pracach nad Pismem świętem. Według ich mniemania studyom tym i pracom brak zupełnie krytyki,...
Czytaj więcej →Krytykę w ogólności można określić w następujący sposób: rozróżnienie prawdy od nieprawdy we wszystkich rzeczach. Pierwsza zasada tak pojętej krytyki jest ta: Nie przyjmować, ani o niczem nie twierdzi...
Czytaj więcej →Niema, zdaje się, nic bardziej właściwego chrześcijaństwu, jak krzyż i cześć jaką mu się oddaje. Mimo to jednak, wielu autorów dziś utrzymuje, że kult krzyża jest pochodzenia pogańskiego, i że chrześc...
Czytaj więcej →Nierzadko po rozmaitych książkach spotkać można wyrażenie: Księgi święte Chińczyków; zdarza się to tak często, iż wiele osób — skądinąd nawet wykształconych, przyjmuje to wyrażenie w znaczeniu dosłown...
Czytaj więcej →Nieprzyjaciele chrystyanizmu usiłowali pomieszać go z religiami pogańskiemi i zepchnąć go na poziom, jeśli nie niżej nawet tych ostatnich. Utrzymują oni mianowicie, że ceremonie religijne i główne sak...
Czytaj więcej →Jest-to najdawniejszy filozof chiński, pierwszy, który zerwał z religią narodu i nauką tradycyjną, poszukiwał systemu nowego i zapragnął zgłębić tajemnice początku i natury wszechrzeczy. Aż do jego cz...
Czytaj więcej →„Na wszystkich dworach XVIII w., powiada pewien pisarz protestancki, potworzyły się dwa stronnictwa, z których jedno wypowiedziało walkę papiestwu, Kościołowi, państwu, drugie zaś, które się starało p...
Czytaj więcej →ob. art. Pożyczanie na procent i Kościół.
Czytaj więcej →Przyglądając się zbliska liczbom, wyrażonym w księgach Starego Testamentu, znajduje się czytelnik wobec rozlicznych trudności. Niektóre z tych liczb dosięgają tak olbrzymich rozmiarów, że przechodzą w...
Czytaj więcej →Ponieważ liga była związkiem katolików, mającem na celu obronę przeciw protestantyzmowi, oraz nadanie polityce państwa francuskiego kierunku całkowicie katolickiego, przeto w zasadzie była zatwierdzan...
Czytaj więcej →Kościół nie wymaga od swych dziatek wiary w cudowne przeniesienie domku Najświętszej Maryi Panny z Nazaret do Loretto, we Włoszech: ale uważa fakt ten za prawdziwy, pamięć jego uroczyście święci i ota...
Czytaj więcej →Pismo św. pomiędzy innymi cudami podaje fakt przemienienia żony Lota w słup soli. Kiedy nadszedł dzień, w którym Bóg miał ogniem zniszczyć Sodomę, dwaj aniołowie wyprowadzili z miasta Lota z żoną i có...
Czytaj więcej →Wielu autorów, zwłaszcza lekarzy, zajmowało się w naszych czasach we Francyi i indziej opętanymi z Loudun. Pisali o nich: dr. Calmeil[^1], Bertrand[^2], Legué[^3], Bourneville i Regnard[^4], Richer[^5...
Czytaj więcej →Pielgrzymki do Lourdes dały powód do licznych skarg i zarzutów przeciw Kościołowi katolickiemu. Oskarżano go o narzucanie swym wyznawcom wiary w jakieś fałszywe objawienia, których źródłem jest chorob...
Czytaj więcej →Protestanci i racyonaliści starają się zadać kłam prawdomówności dwóch ksiąg kanonicznych, Machabejskiemi zwanych. Uznając prawdziwość opowiadań biblijnych o wypadkach dokonanych w Palestynie, twierdz...
Czytaj więcej →Już od lat dwunastu ciągnęła się krwawa wojna trzydziestoletnia, wojna w dalszym rozwoju swoim nie religijna, lecz wyłącznie polityczna, zażarcie prowadzona przeciw domowi Habsburskiemu, którego potęg...
Czytaj więcej →Nieprzyjaciele wiary chrześcijańskiej mają zwyczaj przeciw niej przytaczać rozmaite dowody, czerpane z mahometanizmu. W szczególności zaś przytaczają nadzwyczajne jego rozszerzenie się, jego trwanie, ...
Czytaj więcej →Malachiasz[^1] zamyka szereg proroków. Z treści jego księgi widać, że prorokował on wówczas, gdy świątynia była już odbudowana i zewnętrzna cześć boża ustalona. Upomnienia, jakie daje ludowi, odnoszą ...
Czytaj więcej →ob. art. Antropopitekus.
Czytaj więcej →Według pojęć katolickich, małżeństwo, ustanowione przez Jezusa Chrystusa, jest pomiędzy chrześcijanami kontraktem, tworzącym rodzinę ludzką i podniesionym do godności sakramentu. Przed Jezusem Chrystu...
Czytaj więcej →Ponieważ Manasses, król Judzki, przyprawił swych poddanych o błędy wszelkiego rodzaju, przeto „Jehowah nawiódł na nie hetmany wojska króla Assyryjskiego: i pojmali Manassa: i związanego łańcuchami zaw...
Czytaj więcej →Niedługo przebywali Hebrajczycy na pustyni, a już, gdy im zabrakło pożywienia, szemrać zaczęli przeciw Mojżeszowi i Aaronowi. Wtedy rzekł Bóg do Mojżesza (Exod. XVI): „Oto ja spuszczę wam chleb z nieb...
Czytaj więcej →ob. Wolnomularstwo.
Czytaj więcej →Materyalizm jest to system filozoficzny, sprowadzający wszelką rzeczywistość do granic materyi. Materyalistów można podzielić na dwa obozy. Jedni z nich uważają materyę za masę części, których jedyną ...
Czytaj więcej →ob. Obrazy cudowne Matki Boskiej.
Czytaj więcej →Począwszy od XI w., aż do upadku Grenady w 1492 r. hiszpańscy królowie chrześcijańscy szczodrze darzyli obywatelską swobodą Maurów, którzy przeszli pod ich panowanie. Cieszyli się oni zupełną swobodą ...
Czytaj więcej →Podług zdania Em. Burnoufa, Jacolliot'a i wielu innych, Matka Chrystusowa jest tylko zwykłą kopią matki Buddy Sakya-Muni, gdyż ta ostatnia zwała się Maya, a pierwsza Marya. Ostatnie to imię ma być odb...
Czytaj więcej →W chwili gdy królestwo Samaryi zostało zburzone przez Salmanasara, królem Judzkim był Ezechiasz. Król ten, którego coraz bardziej ogarniała potęga Niniwy, nie stracił jednak całkowicie wiary w Boga; w...
Czytaj więcej →Ze pojęcie o Messyaszu, to jest oswobodzicielu, zesłanym z nieba dla szczęśliwości narodu Izraelskiego, żyło między żydami na długo przed ukazaniem się Jezusa Nazareńskiego, jest-to niezaprzeczona pra...
Czytaj więcej →Pan nasz Jezus Chrystus w przemowie swej o końcu świata przestrzega swych uczniów przed fałszywymi mesyaszami i fałszywymi prorokami. Tedy ieśliby wam kto rzekł: Oto tu iest Chrystus, abo ondzie: nie ...
Czytaj więcej →Wyrazem tym oznaczamy doktrynę, podług której dusza nasza na to tylko oddziela się od naszego ciała, aby na nowo rozpocząć nieskończony szereg istnień, podobnych do bytowania jestestw, żyjących na zie...
Czytaj więcej →Nic na tem nie zależy, czy męczarnie spowodowały rzeczywiście, czy nie spowodowały śmierci ciała, byle tylko one były tej natury, iżby samem swem trwaniem spowodować ją mogły.
Czytaj więcej →Izrael oczekiwał Zbawiciela z nieba, który miał mu przynieść odpuszczenie grzechów, pojednać go z Bogiem i wylać nań najobfitsze błogosławieństwa. Przyobiecany Zbawca miał w zamiarach bożych zgładzić ...
Czytaj więcej →Prorok Micheasz, podobnie jak współczesny mu Izaiasz, w ciągu długoletniego pełnienia swego obowiązku, widział nietylko zburzenie królestwa Izraelskiego i stolicy jego Samaryi, upadek Jerozolimy, niew...
Czytaj więcej →Król Paragwaju i cesarz Mameluków. Pod pozorem nawracania Indyan w południowej Ameryce jezuici posyłali missyonarzy do Paragwaju. Okazało się niebawem, że kierowniczym dążeniem jezuitów było zaprowadz...
Czytaj więcej →W artykule niniejszym niema mowy o owych czynnościach religijnych, zmierzających do nawrócenia lub moralnego udoskonalenia ludów już katolickich; pod nazwą missyi rozumiemy tu owe dzieła opowiadania s...
Czytaj więcej →Dawnym katolickim missyonarzom Ameryki chętnie przyznają niektórzy wielką żarliwość i nadzwyczajne poświęcenie, które się tak wyraźnie objawia w ich żmudnych pracach, ale szlachetne te przymioty, zdan...
Czytaj więcej →System mityczny, odnośnie do początków religii doprowadzony do ostatecznych granic, polega na przypuszczeniu, że człowiek pierwotny nie miał żadnej religii i że nie uznawał żadnego bytu po nad sobą; l...
Czytaj więcej →Modlitwa jest podniesieniem duszy ku Bogu, celem złożenia Mu należnych hołdów i proszenia Go o rzeczy potrzebne.
Czytaj więcej →Cała tradycya żydowska jak chrześcijańska, przedstawiała nam Mojżesza zawsze jako prawodawcę ludu hebrajskiego, i jako autora księgi, która to prawo obejmuje, to jest Pentateuchu. Racyonaliści, pojmuj...
Czytaj więcej →MONITA SECRETA czyli tajemne rozporządzenia Towarzystwa Jezusowego[^1],— to stara i zardzewiała, ale zawsze chętnie używana broń przeciw jezuitom. Ponieważ doświadczenie uczy, że nawet tak tępą jak ta...
Czytaj więcej →Mianem monizmu (μονος jeden, jedyny, sam) oznacza się pewną naukę świeżą, z pochodzenia niemiecką, stawiającą sobie za zadanie sprowadzenie wszystkiego co istnieje do jedności, to jest do atomu matery...
Czytaj więcej →ob. Poligenizm.
Czytaj więcej →Jedno z głównych założeń krytyków racyonalistowskich, jedno z tych założeń, któremi się najczęściej posługują przeciw Biblii, polega na tem, iż utrzymują, że Hebrajczycy nie byli od początku monoteist...
Czytaj więcej →Niektórzy „pobożni” nieprzyjaciele jezuitów okrzyczeli ich moralność jako nazbyt wolną, złą, nikczemną, dla państwa, oświaty i obyczajów niebezpieczną. By dostatecznie ocenić te systematycznie ponawia...
Czytaj więcej →W ciągu wieków ubiegłych Kościół musiał ochraniać różne poszczególne punkta moralne, dziś zaś staje on wobec błędów, które uderzają na samo już istnienie, naturę i podstawy wszelkiej moralności. Błędy...
Czytaj więcej →W 1857 r. pewna służąca katolicka, będąca w rodzinie Mortarów w Bolonii, ochrzciła ich dziecię żydowskie, chore i w niebezpieczeństwie życia zostające. Dziecię to wszakże wyzdrowiało; służąca zawiadom...
Czytaj więcej →Droga, którą szli Hebrajczycy od wyjścia z Egiptu aż do miejsca, w którem przeszli przez morze Czerwone, od stu lat przeszło służy za przedmiot wielu poszukiwań i sporów. Ze stanowiska apologetycznego...
Czytaj więcej →Przez długi czas sądzono, że Sodoma i inne miasta, zniszczone przez ogień z nieba spuszczony za czasów Abrahama, pogrążone zostały w morzu Martwem. Sam nawet początek tego morza przypisywano rzeczonej...
Czytaj więcej →Mędrzec Pański mówi o mrówce w dwóch miejscach księgi Przypowieści (VI, 6—8 i XXX, 25), i to co mówi o mrówce dało pretekst nieprzyjaciołom wiary do zaprzeczania prawdomówności Biblii.
Czytaj więcej →Wyraz ten w Kościele katolickim oznacza eucharystyczną i niekrwawą, ale prawdziwą i rzeczywistą ofiarę Ciała i Krwi Chrystusa Pana, codziennie składaną na ołtarzu, jak była raz złożona na Kalwaryi spo...
Czytaj więcej →Nie w tem samem znajdowali się położenia misyonarze wobec afrykańskich murzynów, co wobec niewolnictwa Indyan w Ameryce, o którem mówiliśmy w jednym z poprzedzających artykułów (ob. art. Missyonarze)....
Czytaj więcej →Daleko poważniejsza budzi się trudność w przedmiocie t. zw. Visio beatifica (bezpośrednie oglądanie Boga); powiadają, że albo oglądanie to Boga jest niemożliwe, albo też jest ono naturalne i takie, że...
Czytaj więcej →ob. Kościół § III, art. 3.
Czytaj więcej →ob. art. Papież § IV.
Czytaj więcej →Pod ta nazwą rozumiemy przywilej nadprzyrodzony, na mocy którego Najśw. Marya Panna, począwszy od pierwszej chwili połączenia rozumnej swej duszy z ciałem, została zachowana i wolna od grzechu pierwor...
Czytaj więcej →Ciało nasze umiera, ale dusza żyje po niem i żyć będzie zawsze: to jest prawda, którą tu wykażemy. Z góry jednak uprzedzamy czytelnika, że w udowodnieniu tej prawdy opieramy się na zasadach, wyłożonyc...
Czytaj więcej →Teologia katolicka uznaje tylko jedno znaczenie tego wyrażenia. W jej rozumieniu, niewolnictwo jest - to całkowite panowanie (pod względem prawnym) jednego człowieka nad pracami i pożytecznymi owocami...
Czytaj więcej →Ob. art. Bartłomiej
Czytaj więcej →Nasz boski Odkupiciel, zanim opuścił tę ziemię, powiedział do Apostołów: Idąc, nauczajcie wszystkie narody; opowiadajcie Ewangelię, dobrą nowinę, wszemu stworzeniu. Uczniowie, idąc za głosem swego Mis...
Czytaj więcej →Ludwik XIV wybrał sobie spowiednika z pośród Jezuitów. Z tego powodu posypały się na Towarzystwo Jezusowe ciężkie zarzuty: obwiniano Jezuitów o grzeszną pobłażliwość dla namiętności króla, o wyzyskiwa...
Czytaj więcej →O. Ricci był ostatnim generalnym przełożonym zakonu Jezuitów przed zniesieniem ich za Klemensa XIV. Człowiek ten, tak samo jak jego zakon, jest przedmiotem licznych nieprzychylnych sądów w kołach libe...
Czytaj więcej →Pod tym wyrazem rozumiemy wszelkie objawy nadzwyczajne i pod zmysły podpadające, mocą których przedmiot jakiś, czy to duchowy czy materyalny, wchodzi w pewną łączność ze zmysłami zewnętrznymi albo naw...
Czytaj więcej →W znaczeniu odrębnem, w jakiem pojmujemy go w tem miejscu, wyraz ten oznacza jakiś czyn nadprzyrodzony, którym Bóg, czy to bezpośrednio sam przez się, czy też przez jakiegoś bożą mocą upoważnionego po...
Czytaj więcej →„Pod koniec zeszłego wieku, powiada O. Matignon (La Question du surnaturel, 3 part. ch. VII, p. 507) w obrazach Matki Boskiej we Włoszech dziwne zauważono zjawiska. Posągi, obrazy zdawały się ożywiać;...
Czytaj więcej →Przeciw katolickiemu dogmatowi o Odkupieniu dosyć dużo podnoszono zarzutów, które sprowadzić się dają do ośmiu następujących: do każdego z nich dołączamy odpowiedź, jaką nam daje teologia katolicka.
Czytaj więcej →O ile stosują się do ludzi żyjących, odpusty są to akty jurysdykcyi kościelnej, zmniejszające lub całkowicie odpuszczające kary doczesne, sprawiedliwości boskiej należne od grzesznika żałującego i roz...
Czytaj więcej →Historya nas uczy, że Kościół niegdyś za pewne grzechy nakładał pokutę kanoniczną; ale niezaprzeczoną również jest historyczną prawdą, że tenże Kościół skracał te kary albo zmieniał ich naturę przez o...
Czytaj więcej →Ofiara, właściwie zwana, jest-to oddanie bóstwu jakiegoś przedmiotu, należącego do tego, kto go ofiaruje, połączone ze zniszczeniem tego przedmiotu, albo też z obróceniem go na inny cel religijny, prz...
Czytaj więcej →Biblia nas uczy, że ofiary, istniejące u Żydów na długo przed ukazaniem się Mojżesza, były przezeń uznane za ważne, że Mojżesz oznaczył dokładnie naturę, czas, ceremonie zewnętrzne rozmaitych ofiar, s...
Czytaj więcej →Nowożytni racyonaliści, nie zadowolnieni z obniżenia Jehowy do poziomu boga czysto narodowego (ob. Monoteizm), próbowali nadto wykazać niemoralność zewnętrznego kultu, jaki mu oddawali Hebreowie. Międ...
Czytaj więcej →Naukę Kościoła katolickiego o Opatrzności streszcza Sobór Watykański w następujących wyrazach (Constit. Dei Filius. c. I): „Bóg przez swą Opatrzność strzeże i rządzi wszystkiem co uczynił, dosięgając ...
Czytaj więcej →Ob. art. Loudun
Czytaj więcej →Ob. art. Szatan (Opętanie Szatańskie)
Czytaj więcej →Ob. art. Sądy Boże
Czytaj więcej →Wyrażenie to służyło do oznaczenia rozmaitych postanowień władzy kościelnej czy to w przedmiocie wiary, czy w przedmiocie obyczajów i karności kościelnej. Wyrażenie to używa się zazwyczaj na oznaczeni...
Czytaj więcej →Pod nazwą palafitów (od włoskiego wyrazu palafitta, pal, słup), rozumiemy pewne budowle, wznoszone z drzewa na palach, osadzonych na dnie jezior i bagnisk, a z lądem połączone za pomocą kładki lub mos...
Czytaj więcej →Panteizmem nazywamy teoryę, która pojmuje byty skończone i nieskończone, przypadkowe i konieczne, jestestwa następujące po sobie w czasie i istotę Boga przedwiecznego, jako dwie strony jednego i tegoż...
Czytaj więcej →Nazwa papież, papa, oznacza w języku greckim ojca; stąd papiestwo znaczy tyle co ojcostwo, ojcostwo widzialne, przez Chrystusa Pana ustanowione dla zarządu nadprzyrodzoną Jego rodziną, Jego Kościołem ...
Czytaj więcej →Rozmaici apostaci kościelni, altkatolicy, protestanci i t. p. chętnie miotają przeciw papiestwu następujące lub tym podobne frazesy: „Samowolna, nieograniczona, bezwzględna, despotyczna władza papiest...
Czytaj więcej →Znane jest powszechnie wyrażenie historyka Pertz'a, że: „najlepszą obroną papieży jest odsłonięcie ich życia.“ Można także powiedzieć: najlepszem odparciem napaści na papiestwo jest jego historya, jeg...
Czytaj więcej →Jak w Kościele chrześcijańskim urząd apostołów miał z woli bożej trwać rzeczywiście w episkopacie, tak samo również urząd św. Piotra czyli jego prymat miał trwać zawsze w jego następcach, t. j. w tych...
Czytaj więcej →Papiestwo w dziesiątym wieku przedstawia pole, na którem owe luterskie „Odium papae“ — nienawiść do papieża — i stały pomocnik jego kłamliwe dziejopisarstwo zbierało i zbiera dziś jeszcze najobfitsze ...
Czytaj więcej →Rzucone przez Lutra zwolennikom swym hasło nienawiści względem papieża („Odium papae“) z religijną nieledwie czcią przyjął protestantyzm od swych założycieli, a następnie w ciągu trzech przeszło wiekó...
Czytaj więcej →Przeciwnikami Kościoła, jak pisał Görres sześćdziesiąt kilka lat temu, bywają najczęściej tylko szumowiny i wyrzutki wszystkich wyznań, szkół i stronnictw. „Zwracają oni szczególnie swą złość przeciw ...
Czytaj więcej →Patryarchalny okres w historyi biblijnej ciągnie się od Adama do wyjścia Izraelitów z Egiptu. Ostatnią część tego okresu, rozpoczynającą się od powołania albo narodzenia Abrahama, ze stanowiska chrono...
Czytaj więcej →Mojżesz jest jednocześnie osobistością historyczną i historykiem: jako osobistość historyczna, urządził on wyjście Hebrajczyków z Egiptu, nadał im całkowite prawodawstwo i przywiódł ich aż do bram Pal...
Czytaj więcej →Pessymizmem nazywamy teoryę, która utrzymuje, że summa złego we wszechświecie jest większa, niż summa dobrego. W art. Opatrzność dowodzimy, że złe jest tylko przypadkiem na ziemi, że świat, jakkolwiek...
Czytaj więcej →„Czy jest co prawdziwego na świeci zapytwali współcześni Sokratesowi sofiści, a nie zadługo po nich mawiał ojciec sceptyków, Pyrron, że jeśli istnieje jaka prawda pod słońcem, to ją poznać można z wsz...
Czytaj więcej →Wyrazom tym nadają rozmaite znaczenia. W mowie potocznej znaczą one często pewne praktyczne bezpieczeństwo, oparte na wielkich prawdopodobieństwach. Tak pojęta pewność moralna nie jest prawdziwą pewno...
Czytaj więcej →Wyraz ten w języku biblijnym i teologicznym oznacza 1-o w ogólności miejsce pobytu dusz, nie dopuszczonych jeszcze do błogosławionego oglądania Boga, jak również tych, które nigdy Go oglądać nie będą;...
Czytaj więcej →Dogmat katolicki rozróżnia karę utraty szczęścia, pozbawienie oglądania Boga i karę zmysłów, karę ognia wiecznego. Dosyć chętnie zgadzają się wszyscy, że grzesznik, umierający w ostatecznej niepokucie...
Czytaj więcej →Dogmat o wieczności kar piekielnych jest z pewnością najstraszniejszy z tych, jakie Kościół katolicki do wierzenia podaje, jak również jest jednym z tych, które zamykają w sobie najbardziej niezgłębio...
Czytaj więcej →Nazwą tą oznaczamy podróże, przedsiębrane w duchu religijnym, a za cel mające jakieś miejsce lub przedmiot szczególnie święty.
Czytaj więcej →Biblijna ta księga, jeśli ją uważać będziemy podług dosłownego jej brzmienia, jest pieśnią weselną, w formie dyalogu pomiędzy oblubieńcem i oblubienicą. Ale zachodzi pytanie o jakichże-to w rzeczywist...
Czytaj więcej →Biskupstwo św. Piotra w Rzymie jest wypadkiem nadzwyczajnej doniosłości ze stanowiska teologicznego i apologetycznego; jakkolwiek bowiem należy ono do dziedziny historyi, jednocześnie jednak ściśle si...
Czytaj więcej →Pisarze święci, którymi Duch św. posługiwać się raczył w przekazywaniu ludziom swego pisanego słowa, układali swe natchnione dzieła w języku ludu, w pośród którego żyli. To też, jak długo księga boża ...
Czytaj więcej →W języku teologicznym wyraz natchnienie (inspiratio) oznacza zawsze działanie nadprzyrodzone Boga na stworzenie rozumne. Natchnienie odnośnie do Biblii jest działaniem bożem, nadprzyrodzonem, wywieran...
Czytaj więcej →Nowatorowie XVI wieku jako zasadę swej nauki kładą twierdzenie, że Biblia, jedynie przyjmowana w rozumieniu prywatnem każdego po szczególe wierzącego czytelnika, jest całkowitem źródłem i wyłącznym or...
Czytaj więcej →Przy czytaniu Ojców i dawnych Doktorów Kościoła, co nas przedewszystkiem w ich pismach uderza, to przeważna rola, jaką tam zajmuje Biblia. Większą część ich dzieł stanowią homilie na idące z kolei tek...
Czytaj więcej →Powierzając swemu Kościołowi depozyt Pisma św., nie chciał Bóg, by ono w rękach pasterzy i wiernych było księgą zamkniętą, lecz wyposażył tenże Kościół w nieomylne nauczycielstwo, dające możność tłóma...
Czytaj więcej →Potomstwo Jakóba, osiedlone w Egipcie za życia ojca, tak się z czasem rozmnożyło, iż Faraoni jęli się tem trwożyć i, aby zapobiedz spotężnieniu Izraelitów i zbytecznej w następstwie ich przewadze, zas...
Czytaj więcej →Ob. art. Wszechrzeczy pochodzenie.
Czytaj więcej →Poligenizmem (od grec. wyr. πολὺς liczny i γένος rodzaj) nazywamy teoryę, która broni istnienia wielości rodzajów ludzkich, jak znów monogenizm (od μόνος jeden) utrzymuje jedność rodu ludzkiego.
Czytaj więcej →Oddawna chciano uczynić Kościół odpowiedzialnym za burzenie pomników starożytności. Czynili mu odnośne wyrzuty: w XV w. Ghiberti, w XVI Vasari, w XVIII Gibbon; od nich przeszedł ten zarzut do mowy pot...
Czytaj więcej →Wyraz nowy, choć rzecz stara jak świat, oznaczać ma doskonalenie się w porządku moralnym i materyalnym.
Czytaj więcej →Główne zarzuty racyonalistów przeciw opowiadaniu mojżeszowemu o potopie opierają się na powszechności tego zjawiska; odpowiedzi zaś na nie ze strony katolików są różne, względnie do pojęcia, jakie się...
Czytaj więcej →Podstawową zasadą pozytywizmu jest-to przypuszczenie, że wszelka wiedza wynika z pewnego zestawienia obok siebie zjawisk doświadczalnych i pod zmysły podpadających, jako też, że absolut jest niedostęp...
Czytaj więcej →Jest-to dość upowszechnione mniemanie, nawet wśród katolików, jakoby Kościół z biegiem wieków zmieniał swoją naukę o pożyczkach procentowych; jedni poczytują mu to za tytuł chwały i winszują mu, iż um...
Czytaj więcej →Wyrazem tym oznaczamy wszystkie środki, jakiemi rozporządza sztuka drukarska celem łatwego, szybkiego i szerokiego rozpowszechnienia myśli i przekonań ludzkich, prawdziwych lub błędnych. Że to rozpows...
Czytaj więcej →Ob. Przeznaczenie.
Czytaj więcej →Ob. Spisek prochowy.
Czytaj więcej →Chrystus Pan, zanim się rozłączył z umiłowanymi uczniami swymi, kilkakrotnie im przyobiecywał Ducha św., który wobec nich miał Go zastąpić, i być ich pocieszycielem, przewodnikiem i nauczycielem, „Inn...
Czytaj więcej →Chrystus Pan, czy oczekiwany czy już udzielony, zawsze przepełniał ludzkość wielką nadzieją i pociechą. Jest On kamieniem węgielnym, podtrzymującym całą budowę wiary: „Jezus Christus wczora y dziś; te...
Czytaj więcej →Wyznawanie wiary prawdziwej musi zapewniać państwu duchową i materyalną pomyślność, gdyż sprowadza błogosławieństwa boże i cnotliwymi czyni obywateli. Tej prawdy zdrowy rozum wymaga, i często ją wygła...
Czytaj więcej →Pierwsze proroctwo messyaniczne przytoczone jest w III rozdz. Księgi Rodzaju. Zwraca się ono do pierwszych rodziców naszych bezpośrednio po ich upadku. Zaledwie wygłoszony został wyrok, natychmiast os...
Czytaj więcej →Ob. Piotr św. (Bytność św. P'a w Rzymie).
Czytaj więcej →Opatrzność boska na wszystkie stworzenia wywiera działanie najwyższe, ze względu na stanowisko, jakie zajmuje Bóg w szeregu przyczyn, nieomylne w kierownictwie, jakie nadaje swym stworzeniom, by je do...
Czytaj więcej →Przybytek był tymczasową świątynią Hebrajczyków od Mojżesza aż do Salomona; zbudowano go na pustyni na rozkaz Boga (Ks. Wyj. XXV, 8) i podług wzoru, jaki nań sam Bóg udzielił (XXVI) „Był-to, jak powia...
Czytaj więcej →Napaści niewiary na psalmy biblijne dotyczą albo ich pochodzenia, albo też zawartej w nich nauki.
Czytaj więcej →Tradycye, jakie nam przekazała Biblia odnośnie do kolebki ludzkości były po wsze czasy przedmiotem napaści ze strony nieprzyjaciół wiary. Nie mamy tu zamiaru roztrząsać zarzutów, czynionych co do hist...
Czytaj więcej →Wszyscy assyryologowie, z wyjątkiem Halevy'ego i Guyard'a, jednozgodnie przyznają, że ludy semickie, które tworzyły królestwa Babilonii i Niniwy, były poprzedzone w tych krajach przez ludy rozmaitych ...
Czytaj więcej →Ze wszystkich ludów starożytnych Egipcyanie byli ludem najbardziej religijnym. Tak o tem mówi historyk starożytności Maspero [^1]: „Egipcyanie byli ludem pobożnym: w każdym zjawisku we wszechświecie w...
Czytaj więcej →Religię Grecyi bardzo długo źle oceniano dlatego, iż wszystkie ich przejściowe fazy mieszano i nie rozróżniano w nich ani ich początków i rozwoju, ani pierwiastków tubylczych i cudzoziemskich. Wszystk...
Czytaj więcej →Najrozmaiciej oceniano religię Awesty, tak dalece, że czytając kolejno to, co o niej napisali Haug, Kossowicz, Roth, Darmesteter, Spiegel i inni, możnaby sądzić, że się czyta opisy rozmaitych zupełnie...
Czytaj więcej →