Pismo

Jednym z wielkich powodów, dla których Wolter i inni w zeszłym i w bieżącym wieku odmawiali autentyczności księdze Pentateuchu, jest rzekoma nieznajomość pisma w czasach Mojżesza w ogóle i u Hebrajczyków w szczególności. Zdaniem Woltera, znano wówczas tylko „sztukę rycia na kamieniu gładzonym, na cegle, na ołowiu lub drzewie," a na takim materyale można było pisać „samą tylko istotę rzeczy, którą chciano przekazać potomności, nie zaś jakąś szczegółową historyę." Zarzut ten powtórzono i w naszem stuleciu pod rozmaitemi formami. tak iż Hartman uznał się upoważnionym do zawnioskowania, że „zagadnienie, czy Mojżesz był autorem księgi Pentateuchu, nie zasługuje nawet na badanie." Dziś atoli, co nie zasługuje na badanie, to właśnie sam ten zarzut, tyle bowiem grubej zawiera w sobie niewiadomości.

Jakkolwiek w epoce Mojżesza nie znano pisma u Aryjczyków, znano je doskonale w Egipcie, gdzie nie brak było pisarzy; co więcej, gdyby dziś żył jeszcze Wolter, którego przerażała myśl o Pentateuchu, pisanym na drewnianych lub kamiennych płytach, przekonałby się łatwo, że egipcyanie pisali również na materyałach mniej ciężkich i więcej wygodnych, jak np. na płótnie, a zwłaszcza na papyrusie. Dziś więc nie można się już dziwić ani temu, że Mojżesz pisał Pentateuch, ani temu, że czyni w nim liczne alluzye do sztuki pisania; przeciwnie słusznie dziwiłby raczej brak tych alluzyi u Semitów, którzy przecież tak długo przebywali na dolinie Nilu.

(Ob. Vigouroux. Bible et découvertes t. II. Art. égyp. et hebr.: Guénée, Lettres de quelques Juifs. Passim.)

(J. Corluy)

X. W. S.