Salmanasar

Za panowania Ozeasza Assyryjczycy oblegli i zdobyli Samaryę, a królestwo izraelskie zburzyli. Biblia przypisuje te zwycięztwa assyryjskiemu królowi Salmanasarowi (IV Król. XVII, 3), tymczasem odkrycia epigraficzne wykazały istnienie pewnego króla assyryjskiego, imieniem Sargona, którego roczniki do nas doszły, a który sobie przypisuje zdobycie i zburzenie Samaryi. „Obległem, powiada on, i zdobyłem miasto Samaryę, wywiozłem 27,280 jego mieszkańców, i zabrałem mu 50 wozów... Na miejsce tych, których wywiozłem, kazałem sprowadzić mieszkańców tych krajów, które byłem podbił." Sargon nie mógłby się chełpić takiem zwycięztwem, gdyby go nie dokonał za swego panowania; jakże się tedy stało, że Biblia zwycięztwo to przyznaje Salmanasarowi? Rozmaite systemy wyjaśnienia tej trudności dadzą się sprowadzić do dwóch, z których jeden przyjmuje dwie różne osobistości Sargona i Salmanasara, drugi zaś czyni z nich jednę i tę samą osobę.

I. skopiuj

Jeśli Sargon jest tym samym królem co Salmanasar, to Biblia się nie omyliła, podając tego ostatniego za zwycięzcę Samaryi. Jakoż wielu uczonych, takich jak O. Strauss, Niebuhr, Keil, Haigh, Sayce i in., przyjmuje za możliwe to przypuszczenie i to dla następujących powodów: 1-o Napisy assyryjskie nie mówią nic o Salmanasarze. 2-o W ośm lat po zdobyciu Samaryi panował już Sennacheryb, gdyż on to wówczas najechał królestwo Judzkie; otóż ponieważ Sargon panował przynajmniej lat piętnaście, przeto musiał panować już od lat siedmiu, gdy Samarya została zdobyta. 3-o To co Biblia przypisuje Salmanasarowi, napisy assyryjskie przypisują Sargonowi. 4-o Menander powiada, że Salmanasar posłał wojsko do Cittium na Cyprze; a właśnie na Cyprze znaleziono posąg Sargona, co każe przypuszczać, że Sargon jest tą samą osobistością, co Salmanasar.

System ten nieźle rozwiązywałby daną trudność, ale w ostatnich czasach, niestety, stał się mało prawdopodobnym, albowiem: 1-o Dowody, na jakich się on wspiera, nie są dosyć poważne. Posąg znaleziony w Cittium niczego nie dowodzi, gdyż Sargon opowiada, że przyjmował jakieś poselstwo z Cittium, a zatem prawdopodobnie przy tej sposobności przyniesiono z sobą ów posąg na wyspę; skądinąd znów, prócz omawianego przez nas zdobycia Samaryi Sargon nic sobie nie przypisuje z tego wszystkiego, co Biblia przypisuje Salmanasarowi, co znów też nie przemawia za tożsamością obu osobistości; 2-o Wreszcie argument chronologiczny, przytoczony na dowód tożsamości obu królów, nie może się ostać wobec argumentów, jakie niebawem podamy, a które dowodzą, że Sargon i Salmanasar są-to dwaj zupełnie różni od siebie królowie.

Katalogi eponymów assyryjskich (każdy rok otrzymywał nazwę od rządcy, który w ciągu tego roku państwem zarządzał i który temu okresowi czasu nadawał swe imię), pod rokiem 727 noszą następujący uszkodzony napis: „... nasar, na tronie." Całe imię króla, który w r. 727 wstąpił na tron, jest Salmanasar; i rzeczywiście imię to znajdujemy w całości zapisane w katalogu z r. 723. Z innych znów źródeł assyryjskich wiemy, że w istocie w r. 727 umarł Teglathphalasar, a Sargon wstąpił na tron dopiero w 722 r.; w ciągu przeto tych lat pięciu panował Salmanasar, a Sargon był następcą Salmanasara, nie zaś Salmanasarem.

II. skopiuj

Jednakże, jeśli tak jest, to trudność pozostaje nierozwiązaną, i znowu toż samo zachodzi pytanie, dlaczego Biblia przypisuje Salmanasarowi wzięcie Samaryi, kiedy napisy assyryjskie przypisują je Sargonowi? Możliwe są na to dwie odpowiedzi:

1-o. Podług Oppert'a, oblężenie zaczęło się za panowania Salmanasara, a ukończyło się za Sargona. Przypuszczenie to wcale się nie sprzeciwia Biblii, ta bowiem nawet w IV Ks. Król. (XVIII, 9) powiada, że Salmanasar rozpoczął oblężenie miasta, a w 10 wierszu dodaje, że oni (Assyryjczycy, nie zaś Salmanasar), zdobyli miasto; w 11 wierszu mówi się znów o królu assyryjskim, który poprowadził Izraela do niewoli; imienia jednak jego Biblia nie podaje:— to Sargon. W r. XVII królem izraelskim, o którym tam mowa, jest w w. 5 Salmanasar, a w wierszu 6 — Sargon; można nawet przypuszczać, że to ostatnie imię istniało kiedyś w tekście biblijnym.

2-o. Jakkolwiek odpowiedź powyższa mogłaby być słuszna, to jest ona jednak mniej naturalna, niż ta, któraby pozwoliła przypisywać Salmanasarowi nie tylko obleganie, ale i zdobycie Samaryi, jak-to zdaje się mówić duch tekstu biblijnego. W tym celu ks. Vigouroux wynalazł następujące rozwiązanie: Biblia przypisuje zdobycie Samaryi Salmanasarowi dlatego, że stało się ono za jego panowania; ze swej strony znów Sargon przypisuje sobie to zwycięztwo, gdyż on go dokonał, jako najwyższy wódz wojsk Salmanasara. — Odpowiedź ta wszystko w sobie godzi, a jakkolwiek jest ona prostem tylko przypuszczeniem, to jednak nie trzeba sądzić, aby nie miała poważnej podstawy. Bo np. wiemy z Menandra, że Salmanasar oblegał miasto Tyr w tym samym czasie, co Samaryę; ponieważ zaś nie mógł jednocześnie być na obu miejscach, musiał przeto jednego ze swych dowódzców postawić na czele armii, oblegającej Samaryę; otóż, ponieważ już skądinąd wiemy, że zdobycie Samaryi przypisuje sobie Sargon, przeto prosty stąd wniosek, że owym dowódzcą, wysłanym przez Salmanasara przeciw Samaryi, był właśnie Sargon. Przypuszczenie to potwierdzają inne jeszcze okoliczności: już samo imię Sargona, wcale niepodobne do innych imion królewskich, a następnie milczenie, jakie zachowuje Sargon co do swego pochodzenia i swych poprzedników, niepokoje wewnętrzne, jakie znamionowały pierwsze lata jego panowania, wszystko to każe się domyślać, że Sargon wstąpił na tron drogą rewolucyi. Salmanasar umarł prawdopodobnie zaraz po zdobyciu Samaryi, a Sargon, zdobywszy sobie wzięcie pomyślnem ukończeniem trzechletniego oblężenia, bez wielkich trudności mógł się ogłosić królem. — Ten sposób wyjaśnienia trudności zdaje się nam najbardziej prawdopodobnym; cokolwiek by zaś było, to w każdym razie dość, by niektóre z powyższych szczegółów były możliwe, żeby już tem samem prawdomówność Biblii była na tym punkcie nieskażona.

(Ob. Vigouroux. Bible et découvertes t. IV; Riehm w czasop. Theolog. Studien u. Kritiken 1868, str. 687. Schrader. ibid. 1870, str. 535. Oppert, ibid. 1871, str. 702. Darras, Hist. de l'Eglise, t. II).

(Duplessy).

X. W. S.