Szabbat

Niema uroczystości religijnej, której pochodzenie byłoby pewniejsze i starożytniejsze nad uroczystość Szabbatu; odpoczynek dnia tego uważano zawsze za ustanowiony na pamiątkę odpoczynku Boga po stworzeniu świata, a istnienie siedmiodniowego tygodnia u wielu starożytnych ludów najwyraźniej dowodzi, że ten podział czasu na okres siedmiodniowy należy do najodleglejszej starożytności. Takie wskazówki przekazuje nam Biblia. Ale racyonaliści próbowali zmienić historyczny i religijny charakter tygodnia i szabbatu. Ich zdaniem, istnienie siedmiodniowego okresu u mnóstwa ludów wcale nie dowodzi, aby tydzień miał pochodzenie starożytne, a zwłaszcza, aby był ustanowiony celem uczczenia tygodnia dzieła stworzenia; uważają oni tydzień jedynie za okres czasu, oparty na zmianach księżyca, przypadających prawie co dni siedm. „Prawdopodobnie, powiada Wellhausen, szabbat początkowo... przypadał stale na dzień 7, 14, 21 (28) każdego miesiąca, licząc nów za dzień pierwszy." Powoli dopiero, powiadają krytycy racyonalistowscy, zaczęto do szabbatu przywiązywać znaczenie religijne, a po niewoli dopiero zaczęto wypoczynkowi szabbatowemu nadawać znaczenie i wyjątkową surowość.

Na te wywody racyonalistów zgodzić się niepodobna, albowiem: 1-o. Szabbat, którego zachowywanie chcą wypchnąć racyonaliści na czas po niewoli babilońskiej, był zawsze znany i zachowywany u Żydów. Już na pierwszej stronnicy Księgi Rodzaju (II, 2) powiedziano, że Bóg wypoczął dnia siódmego—i że z tego powodu dzień ten błogosławił i poświęcił; później w epoce patryarchów, szabbat dobrze jest wszystkim znany. (Gen. XXIX, 27), a następnie, gdy wyszedłszy z Egiptu Hebreowie otrzymywali prawo na górze Synai, Bóg wyraźnie daje im przykazanie święcenia Szabbatu nie aby ustanawiać, lecz aby potwierdzić odpoczynek sobotni: „Pamiętay, abyś dzień sobotni święcił. Sześć dni robić będziesz, y będziesz czynił wszystkie dzieła twoje, ale dnia siódmego Szabbat Pana Boga twego iest; nie będziesz czynił żadnej roboty weń, ty y syn twóy, y córka twoya, sługa twóy y służebnica twoia, bydlę twoie y gość który iest między bronami twemi. Przez sześć dni bowiem czynił Pan niebo y ziemię y morze y wszystko co w nich iest y odpoczął dnia siódmego, y przetoż błogosławił Pan dniowi Sobotniemu, y poświęcił ji." (Ks. Wyjścia XX, 8—12). Takie jest tedy surowe przykazanie co do święcenia soboty, a przecież zawiera się ono w księdze, której początków nie śmią racyonaliści odnosić do czasu po niewoli babilońskiej.

2-o. Historya Izraela dowodzi, że prawo o Szabbacie zachowywano rzeczywiście w ciągu całego istnienia tego ludu, począwszy od Izraelity, którego ukamienowano za zbieranie drew w dzień szabbatu (Ks. Liczb XV, 32), aż do Hebrajczyków, którzy, posuwając wrażliwość sumienia do ostatnich granic, pozwalają się mordować swym wrogom, nie chcąc się bronić w dzień szabbatu (I Machab. II. 32—38).

Istnieje wszakże pewne wydarzenie, zaszłe w epoce Nehemiasza, z którego wnioskuje Wellhausen, że szabbat w owym czasie nie wszedł jeszcze w obyczaje żydów z całą swą surowością. Nehemiasz, widząc kupców, odbywających targi w Jerozolimie w dnie sobotnie, w ten sposób się żali przed książętami judzkimi: „W one dni widziałem w Juda tłoczące prasy w Szabbath, y noszące kopy, y kładące na osły wino, y iagody winne y figi—y wszystkie brzemię, y wnoszące do Jeruzalem w dzień sobotni... Y zfukałem przełożone Juda y rzekłem im: Co to za zła rzecz, którą wy czynicie y gwałcicie dzień sobotni. Izali nie to czynili oycowie waszy, y Bóg nasz przywiódł na nas to wszystko złe y na to miasto? A wy przyczyniacie gniewu na Izraela, gwałcąc Szabbath." (II Ezdr. XXII, 15 ust.). Jak sami wszakże z powyższych wyrazów widzimy, Nehemiasz wcale nie dodaje surowości prawu, przypomina tylko prawo dawne, którego częste gwałcenie było wielkiem nieszczęściem narodu, i którego przestrzegania od współczesnych swoich wymaga.

3-o. Co się tyczy samego pochodzenia Szabbatu, to aby śmieć zaprzeczać stałemu twierdzeniu Biblii, że przedmiotem Szabbatu było przypomnienie odpoczynku bożego po dziele stworzenia, trzeba poważniejszych dowodów, aniżeli same przypuszczenia; tylko gdyby w ustanawianiu tygodnia szło tylko o zastosowanie się do zmian księżycowych, to nie widzimy, dlaczegoby odpoczynek dnia siódmego był obowiązkowy, a zwłaszcza, dlaczegoby temu dniowi nadawano nazwę Szabbatu, która oznacza właśnie odpoczynek; otóż, jeśli tego wszystkiego nie wyjaśnia nam przypuszczenie racyonalistów, to wyjaśniają nam je doskonale dane biblijne, według których szabbat został ustanowiony na pamiątkę odpoczynku Boga po stworzeniu.

4-o. Co nam wreszcie dowodzi najodleglejszej starożytności i najwyższej doniosłości, jaką Hebreowie nadawali Szabbatowi—to owo liczne na rozmaite sposoby rozmnażanie Szabbatu. Mieli oni tydzień siedmiu dni, zakończony Szabbatem; tydzień siedmiu tygodni, zakończony Piędziesiątnicą; tydzień siedmiu miesięcy, którego ostatni miesiąc wypełniały święta Trąb, Przebłagania i Namiotów, czyli Kuczek, tydzień siedmiu lat, którego ostatni rok był rokiem szabbatowym; wreszcie tydzień siedmiu lat szabbatowych, uwieńczony rokiem jubileuszowym; co za doniosłość zatem religijną musiał mieć szabbat w oczach Izraelitów, skoro bywał podstawą i punktem zwrotnym całego ich życia religijnego! Otóż, o ile to znaczenie Szabbatu doskonale się wyjaśnia przez tradycyjną wiarę o pochodzeniu szabbatu, o tyle naodwrót żadną miarą zrozumieć się nie da w systemie racyonalistów.

(Ob. Vigouroux, Manuel biblique, t. I, n. 181, 270, 305; Wellhausen, Revue de l'histoire des religions, Czerwiec 1880).

(Duplessy)

X. W. S.